Perks trong Overwatch 2: bản vá nằm bên trong mỗi trận đấu

2 giờ 47 phút sáng, Bắc Kinh. Tôi tua lại một pha đánh trong trận xếp hạng mà tôi vừa xem cùng hai người làm phân tích dữ liệu. Một Bastion bị đẩy khỏi điểm, lùi ra sau bức tường, và tự hồi máu. Không phải hồi máu từ một hỗ trợ đứng phía sau. Tự hồi. Khả năng tự sửa chữa ấy đã biến mất khỏi trò chơi từ khi Overwatch 2 ra mắt, và bất cứ ai từng ngồi trong phòng scrim chuyên nghiệp đều biết vì sao nó biến mất.

Người ngồi cạnh tôi, một cựu trợ lý huấn luyện viên giờ chuyển sang làm nội dung, chỉ nói đúng một từ: "Perk." Rồi im.

Đó là khoảnh khắc tôi hiểu hệ thống mới của Overwatch 2 không còn là một bản cập nhật cân bằng theo nghĩa cũ. Nó là một tầng luật thứ hai được xếp lên trên tầng luật cũ, và tầng luật đó chỉ tồn tại bên trong trận đấu. Người ta bảo tôi viết để gây sốc, nhưng tôi chỉ mô tả những gì họ ngoảnh mặt làm ngơ.

Bối cảnh: một tầng tiến trình sống trong trận

Perks là hệ thống nâng cấp mở khóa ngay trong trận. Mỗi anh hùng có cây perk riêng, không dùng chung, không phải kiểu cộng chỉ số đại trà như tăng năm phần trăm sát thương. Mỗi anh hùng có nhóm Minor Perk mở ở mốc đầu tiên và nhóm Major Perk mở ở mốc thứ hai. Điểm kinh nghiệm trong trận đến từ ba nguồn: chơi mục tiêu, hạ gục hoặc hỗ trợ hạ gục, và hồi máu hay cứu đồng đội. Đủ điểm thì lên mốc, chọn perk, và toàn bộ sức mạnh của anh hùng đó thay đổi giữa trận.

Cơ chế đổi anh hùng mới là phần khiến tôi phải ngồi lại. Đổi anh hùng giữa trận đưa anh hùng mới về mốc đầu tiên, nhưng khi quay lại anh hùng cũ, perk mở nhanh hơn lần đầu. Blizzard cũng xác nhận các anh hùng mới sẽ được bổ sung perk dần, và nhịp cập nhật rơi vào khoảng cách hai mùa giải một lần.

Trong mười tám năm đưa tin thể thao điện tử, tôi đã thấy rất nhiều hệ thống mới được tung ra với lời hứa "tăng chiều sâu chiến thuật". Phần lớn trong số đó chỉ làm loãng trò chơi. Một số ít thì viết lại hoàn toàn cách các đội chuẩn bị. Perks thuộc nhóm thứ hai, và lý do không nằm ở chỗ nó mạnh hay yếu.

Phân tích: vì sao "bản vá trong trận" phá vỡ khung phân tích cũ

Mọi khung phân tích thể thao điện tử mà tôi dùng suốt hai thập kỷ đều dựa trên một giả định ngầm: sức mạnh anh hùng là hằng số trong một trận. Cả hai đội bước vào ván đấu với cùng một bộ công cụ, khác nhau ở người dùng. Perks đập vỡ giả định đó. Từ nay, hai người chơi cùng một anh hùng, cùng một tay nghề, có thể đứng ở hai mức sức mạnh khác nhau ở phút thứ tám của trận, và mức chênh đó phụ thuộc vào việc đội họ đã chơi mục tiêu tốt đến đâu.

Hệ thống này biến mục tiêu trong trận thành một tài sản có thể tích lũy, và ai tích lũy sớm thì nhân lợi thế lên nhanh hơn. Đó là cơ chế snowball, nhưng là snowball có điều kiện: nó thưởng cho việc kiểm soát điểm thay vì chỉ thưởng cho mạng hạ gục. Một đội chơi kỷ luật, giữ điểm, đẩy lùi đợt tấn công, sẽ lên perk trước. Đội đi bắt lẻ, farm mạng ở rìa bản đồ, không đóng góp vào mục tiêu, sẽ tụt lại phía sau trên đường cong sức mạnh.

Điều này đảo ngược một niềm tin phổ biến trong cộng đồng xếp hạng: rằng người chơi flank giỏi là người quyết định trận. Với kinh nghiệm theo dõi các trận đấu ở nhiều phiên bản khác nhau, tôi thấy cấu trúc phần thưởng mới đang đẩy giá trị về phía người chơi tập trung, chơi vì đội. Tay súng bắn tỉa và tay flank vẫn có đất, nhưng họ phải quay về đóng góp cho mục tiêu nếu không muốn bị bỏ lại ở mốc perk đầu tiên trong khi đối thủ đã mở mốc thứ hai.

Phần thú vị hơn nằm ở cơ chế đổi anh hùng. Vì perk mở nhanh hơn ở lần quay lại, một chiến thuật mới xuất hiện: đổi anh hùng để ép đối thủ phải đổi theo, rồi quay về anh hùng chủ lực và lên perk nhanh. Nói cách khác, một đội có thể dùng việc đổi anh hùng như một công cụ gây nhiễu, chứ không còn thuần túy là công cụ để khắc chế đội hình. Các đội chuyên nghiệp sẽ sớm gọi đó là "tích trữ perk", và tôi cá rằng trong vòng hai mùa giải sẽ có đội xây nguyên một kế hoạch scrim xoay quanh việc này.

Rồi đến nhóm perk đáng lo nhất: những perk phục dựng lại khả năng đã bị xóa. Bastion tự sửa chữa. Orisa dựng lại lá chắn. Đây là sức mạnh từ các bản vá cũ quay về giữa trận. Orisa vốn được định hình lại thành một chiến binh cận chiến sau khi mất lá chắn; giờ cô ấy có thể lấy lại nó ở Major Perk, nghĩa là vai trò của cô ấy có thể trôi ngược về dạng giả-tank mà Blizzard từng cố gắng xóa bỏ. Bastion với khả năng tự hồi máu tạo ra những mẫu duy trì sức chịu đựng mà trò chơi đã cố tình loại bỏ.

Những perk hồi sinh khả năng cũ là sức mạnh ma, và sức mạnh ma luôn mạnh hơn dự tính của người thiết kế, vì nó chưa từng được cân lại trong bối cảnh mới. Một khả năng bị xóa năm 2026 vì quá mạnh sẽ không tự nhiên trở nên cân bằng khi nó quay lại trong một hệ thống có thêm mười tám anh hùng khác và một tầng kinh nghiệm khác.

Đối với xây dựng đội hình, hệ quả khá rõ. Người chơi đa dạng anh hùng tăng giá, vì họ có thể đổi để lấy lại perk nhanh và đổi để né perk xấu. Người chơi chỉ chơi một anh hùng mất giá, vì nếu cây perk của anh hùng đó yếu, họ không còn chỗ dựa nào khác ngoài bộ kỹ năng gốc, và bộ kỹ năng gốc đang ngày càng ít quyết định thắng thua.

Về phía ban huấn luyện, một vai trò mới đang hình thành. Trước đây phân tích viên tập trung vào bể tướng, đối đầu đường, và nhịp đổi anh hùng. Giờ họ phải trả lời được câu hỏi mới: với đội hình này, ở phút thứ mấy thì ai lên mốc hai, và nếu đối thủ lên trước nửa phút thì kế hoạch giao tranh phải đổi thế nào. Đó là dữ liệu có thể tính, và đội nào tính trước sẽ ăn.

Tôi cũng phải nói một điều về áp lực lên tuyển thủ. Sự nghiệp của một tuyển thủ thể thao điện tử vốn đã ngắn hơn cầu thủ bóng đá rất nhiều, và hệ thống hỗ trợ sau giải nghệ gần như bằng không. Thêm một tầng kiến thức phải học, thêm một cây perk phải nhớ cho mỗi anh hùng, thêm một cơ chế đổi người phải tính theo giây, là thêm một tầng gánh nặng nhận thức đặt lên những người trẻ nhất trong ngành. Tầng gánh nặng đó không hiện trên bảng điểm, nhưng nó hiện trên số năm sự nghiệp.

Góc ngược dòng: nếu tôi sai thì sai ở đâu

Đêm 27 tháng 6, tôi không ngủ. Tôi thấy tỉ số trước khi nó xảy ra, và tôi biết mình phải nói. Tôi nhắc lại chuyện đó không phải để khoe, mà để nhắc chính mình rằng một lời tiên tri đúng chỉ có nghĩa khi lý lẽ đứng sau nó chịu được kiểm tra. Nên đây là chỗ lý lẽ của tôi có thể gãy.

Thứ nhất, toàn bộ luận điểm trên sụp đổ nếu Perks không được bật ở chế độ xếp hạng và đấu chuyên nghiệp. Hiện tại chưa có tuyên bố rõ ràng nào về việc hệ thống này có được dùng ở các giải LAN hay không. Nếu nó chỉ tồn tại ở chế độ chơi nhanh, thì mọi phân tích cạnh tranh về nó đều vô nghĩa.

Thứ hai, nếu các giải đấu khóa phiên bản trước khi Perks ra đời, chúng ta sẽ có một cuộc tranh cãi về tính chính danh. Đội tuyển luyện tập trên máy chủ hiện hành, thi đấu trên máy chủ cũ, và kết quả bị đánh giá bằng một trò chơi khác với trò chơi họ đã chuẩn bị. Ngành này đã từng chứng kiến những tranh cãi nhỏ hơn nhiều mà vẫn kéo dài hàng tháng.

Thứ ba, luận điểm snowball của tôi có thể sai theo hướng ngược lại. Nếu nguồn kinh nghiệm chủ yếu đến từ chơi mục tiêu, hệ thống có thể thưởng cho lối chơi chậm, kỷ luật, giữ vị trí, và vô tình làm trò chơi chậm lại thay vì nhanh hơn. Khi đó, người được lợi không phải đội tấn công mà là đội phòng ngự biết giữ điểm.

Thứ tư, cộng đồng có thể đúng và tôi sai. Nếu phần lớn người chơi phản ứng với Perks như một trò trang trí thừa thãi, thì hệ thống sẽ bị bỏ rơi ở các bậc xếp hạng cao, nơi người ta tối ưu hóa mọi thứ. Và một hệ thống bị bỏ rơi ở bậc cao thì không có tương lai chuyên nghiệp.

Còn một rủi ro nữa mà ít ai nói: khán giả. Overwatch vốn đã khó xem. Thêm một tầng tiến trình trong trận, với hai mốc mở khóa cho mỗi anh hùng trên sân, là thêm một tầng thông tin mà bình luận viên phải truyền đạt và người xem phải theo dõi. Ngành truyền thông thể thao đã từng mắc sai lầm tương tự khi các nền tảng chi tiền khổng lồ mua bản quyền rồi giả định khán giả sẽ tự hiểu luật chơi mới. Bong bóng bản quyền vỡ không phải vì người xem lười, mà vì người bán không chịu giải thích.

Khán đài trống, nhưng tiếng gọi thâu đêm của những con nghiện trò chơi chưa bao giờ im. Tôi không cần khán đài đầy để biết một đội thật sự vĩ đại. Nhưng tôi cần một khán đài hiểu chuyện gì đang diễn ra trên màn hình.

Điều đáng để theo dõi

Có một điểm tích cực mà tôi không muốn bỏ qua. Ba năm trước, khi mọi giải đấu đồng loạt dừng, tôi gọi điện cho hơn sáu mươi người trong ngành chỉ để tìm chất liệu. Một cuộc nói chuyện lúc hai giờ sáng với trợ lý huấn luyện viên của một đội bóng Trung Quốc đã trở thành tập podcast được nghe nhiều nhất của tôi. Ngọn lửa bài viết đó dạy tôi: nói sự thật thì cháy, nhưng cháy thì mới sáng.

Perks, ở góc nhìn đó, là một trong những cơ hội nội dung lớn nhất mà Overwatch có được trong nhiều năm. Mỗi anh hùng có một cây perk nghĩa là có hàng trăm chủ đề hướng dẫn, hàng trăm bảng xếp hạng, hàng trăm cuộc tranh luận có cơ sở dữ liệu. Với một trò chơi đang cần lý do để người ta quay lại, đây là lý do có thể kiểm chứng được.

ESFP trong tôi là thế: cảm nhận trước, giải thích sau, và luôn đúng về mặt cảm xúc. Nhưng phần giải thích mới là phần trả hóa đơn.

Kết luận có thể kiểm chứng

Tôi đưa ra ba dự đoán để tự trói mình.

Một, trong vòng hai mùa giải cạnh tranh kể từ khi Perks ổn định, mốc mở Major Perk sẽ trở thành điều kiện thắng thật sự ở các trận đỉnh cao. Các đội sẽ xây dựng nhịp giao tranh quanh thời điểm lên mốc hai, không còn quanh thời điểm có chiêu cuối.

Hai, chiến thuật xoay anh hùng để tích lũy perk sẽ xuất hiện trong các trận chuyên nghiệp được phát sóng trong vòng một năm, và bình luận viên sẽ phải giải thích nó cho khán giả đại chúng.

Ba, nếu các giải quốc tế không dùng Perks, lượng dữ liệu so sánh giữa máy chủ thi đấu và máy chủ hiện hành sẽ tạo ra một khoảng trống phân tích mà không đội nào bù được trong cùng một mùa.

Tôi nói, tôi chịu, tôi đứng đó. Còn bạn, nếu bạn cho rằng tầng luật mới này chỉ là trò trang trí, thì mở trận đấu gần nhất của bạn lên và đếm xem ở phút thứ tám, ai trong hai đội đã có nhiều perk hơn. Rồi hãy tranh cãi với tôi.